Les 1 Inleiding

Stress betekent niets anders dan spanning of druk. Stress is niet per definitie ongezond. Je hebt een bepaalde mate van stress zelfs nodig om goed te kunnen functioneren.

Stress had je nodig om te kunnen vluchten voor een tijger of om te kunnen vechten met een tegenstander. Gezonde stress is de spanning die je voelt voor een examen, optreden, sollicitatiegesprek of andere spannende gebeurtenis. Stress zorgt ervoor dat je extra alert kunt reageren en geconcentreerd kunt werken. Zodra de spannende gebeurtenis voorbij is neemt de spanning weer af. Stress brengt je lichaam dus in staat van paraatheid. Het hormoon adrenaline komt vrij, ook wel vlucht- of vechthormoon genoemd. Met als gevolg:

  • bloeddruk gaat omhoog

  • hartslag stijgt

  • er stroomt zuurstofrijk bloed naar de spieren, het hart en de hersenen

  • in het lichaam komt adrenaline vrij die brandstof levert voor de spieren

  • spieren spannen zich

  • longblaasjes verwijden zich en de ademhaling wordt sneller

  • bloed trekt weg uit het gezicht

  • spijsvertering komt op een laag pitje te staan

  • de keel knijpt samen, de handen worden koud, het zweet breekt uit.

In een fractie van een seconde is je lichaam klaar voor actie.

Als de stress lang duurt, is er meer tijd nodig om te herstellen. Ditzelfde geldt voor een hevige stressreactie: hoe heviger de reactie, hoe meer tijd je nodig hebt voor herstel. Als er veel momenten van stress achter elkaar zijn, is er wellicht te weinig tijd om tussendoor te herstellen. Dus als stress te lang aanhoudt, te vaak voorkomt en/of te groot is, is er onvoldoende gelegenheid om tussentijds te herstellen. Dan is er sprake van ongezonde stress.

Stress zelf is niet de vijand. Het wordt pas ongezond wanneer je de controle of autonomie verliest. Dus wanneer je je leven niet meer zelf in de hand hebt of wanneer je ver van jezelf verwijderd bent, je jouw grenzen niet meer kunt aangeven en mensen ‘over je heen walsen’.

Uit onderzoek is gebleken dat wanneer je denkt dat stress ongezond voor je is, dit ook daadwerkelijk voor hart- en vaatziekte en vroegtijdig overlijden zorgt. Een grootschalig onderzoek heeft honderden mensen een paar jaar gevolgd en het stressniveau gemeten. De hoeveelheid stress bleek niet de indicator van vroegtijdig overlijden te zijn, maar vooral wanneer mensen dachten dat stress ongezond was. Dit is het zogenaamde non-cebo-effect. Denken dat iets ongezond is, maakt je ook ongezond.